Wszystkie oznaczenia i parametry lornetek – co one znaczą

Oznaczenia i parametry lornetkiLornetki tak samo, jak wszystkie inne urządzenia optyczne bazują na parametrach i oznaczeniach. Takie odniesienia dotyczą wszystkich sprzętów optycznych – od okularów korekcyjnych poprzez lornetki, lunety czy teleskopy oraz mikroskopy. Do każdego z tych urządzeń może dochodzić lub ubywać poszczególny parametr. W zależności od jego konstrukcji i celów wykorzystywania.

Lornetki to dość proste w budowie urządzenia – lecz o bardzo rozbudowanych współdziałaniach różnych parametrów. Lornetki z reguły są wielozadaniowe i posiadają bardzo dużą ilość istotnych parametrów dla ich użytkowników. W tych tradycyjnych na bazie soczewkowej, można wyróżnić aż kilkanaście różnych parametrów i oznaczeń. Sprawa ta jeszcze bardziej się komplikuje, w przypadku tych nowocześniejszych – działania elektronicznego.

W tym temacie przedstawię najważniejsze parametry w lornetkach na bazie soczewek. Czyli jak na razie – absolutnie dominującej grupie tych urządzeń.

Jako model do omawiania weźmy zatem na przykład lornetkę z takimi oznaczeniami 10×50 – 119/1000M | 6,8 stopnia. W takim przykładowym oznaczeniu na korpusie jest mowa o 3 różnych parametrach podstawowych – które są kluczowe. Dwa z tych parametrów mają silne powiązania z innymi parametrami. W urządzeniach tego typu, każdy parametr współgra z co najmniej jednym innym, a często nawet kilkoma innymi. Jest to więc balas między parametrami. Jeśli czegoś jednego jest więcej, to musi oznaczać czegoś innego mniej.

Powiększenie lornetki – w przykładowym modelu jest to pierwsza liczba podana w oznaczeniach (10×50). Powiększenie więc w przykładowym modelu – wynosi 10X (powiększenia optycznego, czy jak kto woli przybliżenia optycznego). Pierwsza liczba zawsze oznacza powiększenie. Czasami mogą mieć takie oznaczenie, jak przykładowo 10-30×50. Wtedy to oznacza przybliżenie od 10X do 30X – dwie pierwsze liczby stanowią zakres zmiennego powiększenia w lornetce.

Wielkość tylnej soczewki w lornetce – jest to zawsze druga liczba w oznaczeniu parametrów (przykład 10×50). W przykładowym modelu oznacza to, że soczewka tylna będzie wynosiła 50 mm średnicy. Mowa o samych soczewkach, a nie soczewce z obudową, jak nieraz liczą sprzedawcy śmieciowych sprzętów.

Liniowe pole widzenia – jest to dokładnie zakres pola widzenia w metrach na 1000 metrów. W normalnych sprzętach, zawsze odnosi się to w liczbie metrów pola widzenia w oddaleniu na kilometr. Na przykładowej lornetce oznacza to więc 119 m – na typowy 1000 metrów widoku. W niektórych sprzętach podają to w innych proporcjach niż na kilometr. Już wtedy wiadomo, że to jakiś sprzęt typu krzak. Im szersze pole widzenia, tym szerszy obraz możemy obserwować. A więc im więcej tym lepiej. Jest one jednak silnie uzależnione od powiększenia.

Kątowe pole widzenia – jest tym samym co liniowe pole widzenia, ale odnoszące się do kąta rozchylenia pola widzenia. Dokładnie jest to ten sam parametr, ale inaczej zapisywany i przeliczany. Nigdy nie odnosi się więc on do 1000 metrów, a do kąta (stożka) pola widzenia od obserwatora do dowolnej odległości obiektu obserwowanego. Jest to bardziej precyzyjne określenie zakresu pola widzenia – ale trudniejsze do samodzielnego przeliczenia na metry. Przykładowa lornetka ma 6,8 stopnia kątowego pola widzenia. 6,8 stopnia to dokładnie 119 metrów pola widzenia liniowego na 1000 metrów. Jednak parametr ten sam w sobie nie odnosi się do odległości obserwacji – a stożka rozchylenia kąta widzenia.

Jasność względna (natężenie światła) – to parametr odnoszący się do tego, jak jasny jest obraz w lornetce. Im wynosi om więcej, to tym dokładniej widać detale i obraz w normalnym świetle dziennym. Lornetki 10×50 mają z reguły ten parametr rzędu 25 – będzie on spadał, wraz ze wzrostem powiększania – do tej samej soczewki wejściowej obrazu. Będzie natomiast rósł wraz z wzrostem wielkości średnicy soczewki tylnej – czyli wejściowej. Parametr ten odnosi się do obserwacji za dnia.

Minimalna ostrość (odległość ostrzenia, Focus) – jest to minimalna odległość obiektu obserwowanego od lornetki – aby móc naostrzyć obraz. Minimalna odległość oznacza więc odległość najmniejszą, do możliwego uzyskania ostrego obrazu po jego dostrojeniu w lornetce.

Sprawność zmierzchowa (współczynnik zmierzchu) – jest to parametr na bazie tego samego co jasność względna, lecz tym razem odnoszący się do zmierzchu. A więc im wynosi on więcej, tym dokładniej widać detale i jakość obrazu po zmierzchu – przy bardzo słabym świetle. Ma takie same zależności jak do obserwacji dziennych, ale jeszcze silniej na siebie wpływające.

Konstrukcja optyczna (Pryzmaty) – może być to Porro lub Dachowy. Porro to przesunięcie obrazu w odbiciu optycznym (wejście i wyjście jest w innym miejscu niż linia prosta). Lornetki typu porro nie są prostymi tubami lecz tymi z wyraźnym rozszerzeniem korpusu na boki. Dachowa konstrukcja pryzmatów, to zachowanie lornetki w linii prostej (tubusy proste), gdyż obraz odbija się „ciaśniej” na większej ilości pryzmatów. Dachowe są bardziej złożone technicznie i zajmują z reguły mniej miejsca.

Rodzaje soczewek (pryzmaty) – może być to z reguły typ soczewek BK7 lub BaK4. O nich napisałem osobny artykuł. BaK4 dają teoretycznie lepszy obraz, bo jest to soczewka o teoretycznym obrazie koła. BK7 to soczewki o teoretycznym obrazie w kształt rąbu – obraz jest okrągły, ale ma rombowe zamglenia i zniekształcenia na krawędziach skośnych obrazu okrągłego. Jakość obrazu zależy przede wszystkim od jakości soczewek. W teorii lepsze są BaK4 – ale tylko jeśli są wykonane dobrze. W innym wypadku może być nawet z lepszym obrazem BK7 – jeśli one wykonane są dobrze a BaK4 przeciętnie.

Soczewki powłoki – mogą być to różne pokrycia i uwarstwienia na soczewkach. Mogą być to różne technologie i określenia. Całość ma za zadanie pomagać w większej transmisji światła do lornetki oraz zapobiegać refleksom. W większości tanich lornetek jest to nieistotny parametr, bo są te warstwy niskiej jakości. Znaczenie nabiera to dopiero przy sprzętach trochę lepszej klasy. Kolor soczewek wbrew pozorom nie ma znaczenia. Nie powinno się dawać nabierać, że czerwone dają jakąś noktowizję. Kolory nie mają znaczenia – mogą natomiast tworzyć maskowanie. Soczewki zielone przykładowo do obserwacji wodnych czy leśnych, niebieskie do morskich.

Wypełnienie lornetki (gazowanie) – może być z reguły wykonane gazem azotem lub argonem. W tych gazach nie ma pary wodnej. Całość służy do tego, aby lornetka nie parowała wewnątrz. Lornetka zawsze paruje podczas nagłej zmiany temperatur (na przykład przejście z zimnego do ciepłego). Posiadając wypełnienie gazem zaparuje tylko na zewnątrz a nie wewnątrz. Nie stosuje się próżni, bo było by to trudniejsze do uzyskania – oraz mogłaby implodować od dużej zmiany ciśnień.

Wodoszczelność – bardzo ważny czynnik, odnoszący się do jej odporności na wodę, pyły i inne elementy. Wodoodporność to w zasadzie określenie z grubsza nieprawidłowe, a tylko wskazówkowe. Klasy odporności lornetki na czynniki zewnętrzne określa się za pomocą IPX. Może być to odporność na wodę, kurz, pył, parę wodną i tak dalej – wszystko jest w tych samych odniesieniach do ogólnych klas IPX. Realna wodoodporność lornetki zaczyna się od IPX6. Poniżej IPX6 – nie jest to wodoodporność w dosłownym rozumieniu tego słowa, tylko jej namiastki. Im wyższa klasa IPX tym bardziej odporna lornetka na czynniki zewnętrzne, a im mniejsza tym coraz mniej odporna. Klasy IPX1- do 3 – to w zasadzie żadna sensowna odporność dla lornetek na czynniki wodne.

Warto jednak mieć na uwadze bardzo ważny aspekt. Wiele bardzo dobrych lornetek nie ma żadnej klasy odporności. Nawet samodzielnie można je rozkręcać na czynniki pierwsze. Nie ma także powłok dodatkowych na soczewkach, a i tak obraz z nich jest świetny. To z reguły stary typ lornetek – gdzie liczyła się staranność wykonania a nie technologie. Dziś sprzęt staje się masowy i technologicznie stara się zakrywać brak staranności wykonania.

Korekcja dioptrażu – jest to możliwość dostosowania ostrości obrazu do wad wzroku. Z reguły będzie się ona odnosiła bardziej do regulacji prawego oka, niż regulacji ostrości centralnej. Im szerszy zakres regulacji dioptrażu (wady wzroku + / – dioptrii) tym lepiej można dostosować jakość obrazu do własnego wzroku w lornetce. To ważny czynnik dla osób, które mają wady wzroku – polegające na dwóch różnych i sporych różnicach w obu oczach. Dla pozostałych osób nie jest to tak istotny czynnik. Posiadając dużą wadę wzroku, warto zwracać uwagę na zakres tej regulacji w lornetce – aby pokrył się z własną wadą wzroku.

Wielkość soczewek wyjściowych – to także ma znacznie i jest to trudny parametr. Wielkość średnicy soczewki wyjściowej w lornetce – powinna być miej więcej dopasowana do źrenicy oka obserwatora. Tutaj jednak jest pewien problem – źrenica u człowieka ma różną wielkość w zależności od oświetlenia. Za dnia jest od około 3 mm a wieczorem lub nocą w granicach 5 – 7 mm. Jak widać jest to około 100% zmiana wielkości, w zależności od oświetlenia.

Także do obserwacji dziennych, dobrze gdyby soczewka wyjściowa obrazu miała wielkość dopasowaną do źrenicy oka. Wtedy jednak nie będzie idealna do obserwacji nocnych. Producenci dlatego starają się często uśredniać ten parametr lub tworzyć lornetkę do konkretnych obserwacji – albo nocnych albo dziennych. Samemu trzeba dobrać sprzęt do tego, z jakim oświetleniem ma się największy kontakt korzystając z lornetki. Jeśli lornetka typu astronomicznego to wiadomo, że będzie to dostosowanie do obserwacji nocnych o większych soczewkach wyjściowych. W innych przypadkach będzie albo zachowanie parametru dziennego albo uśrednionego.

To już wszystkie parametry i oznaczenia lornetek z tych najważniejszych. Znając ich działanie można po samym opisie lornetek – domyśleć się z czym ma się do czynienia. Dzięki znajomości tych elementów, również dobierze się dobrą lornetkę dla siebie i własnych potrzeb. Zapraszam do przeczytania pozostałych tematów technicznych o lornetkach które napisałem. Tam poruszamy pozostałe ważne sprawy z nimi związane. Zapraszam do kolejnych tematów i podzielenia się komentarzem.

2 komentarze

  1. Vicos

    W końcu ktoś podsumował absolutnie wszystkie parametry lornetek. Nawet nie wiedziałem że jest ich aż tak dużo. Dla mnie większość to była zawsze czarna magia. A tutaj okazuje się, że wcale nie taki diabeł straszny. Teraz wiem na co zwracać uwagę i jak podchodzić do tego tematu. Ogromne dzięki!

  2. Wiktor Kłys

    Cieszę się z opisu IPX, bardzo przydatne dane. O tym nigdy nie myślałem, że tak robią ludzi w balona. Przecież faktycznie jak teraz czytam o tych klasach IPX to nawet bym powiedział, że ochrona zaczyna się od takiego 6 IPX. A prawie wszystkie co opis wodoszczelna mają ipx1.

    Super, że ktoś odważył się zebrać te wszystkie informacje w jednym miejscu.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.